موقعیت شهرستان اسکو

شهرستان اسکو در ۳۵ کیلومتری جنوب غربی شهر تبریز واقع شده است. این شهرستان یکی از سکونتگاههای قدیمی شکل گرفته در مجاورت کوههای سهند محسوب میشود. یکی از قدیمیترین منابع گمنام اسکو در آن ذکر شده ، کتیبه سارگن دوم می باشد. وی در حدود سال ۷۱۴ قبل از میلاد به ناحیه اوشکایا که احتمالا همان اسکوی کنونی است دست یافته.

شهرستان اسکو با وسعت ۱۱۷۰ کیلومتر مربع ۲٫۶۷ درصد از مساحت کل استان را به خود اختصاص داده و از نظر موقعیت جغرافیایی در ۴۶ درجه و ۸ دقیقه طول شرقی و ۳۷ درجه و ۵۵ دقیقه عرض شمالی واقع شده است. این شهرستان به لحاظ واقع شدن در مسیر کوهپایه های سهند ، برودت هوا ، بخارات و رطوبت دریاچه ارومیه دارای آب و هوای ملایم و مرطوب است.

سه رودخانه اسکوچای ، کندوان چای و ملاحیدر آرخی در سطح این شهرستان جاری است که سرچشمه هر سه رودخانه کوهستانهای سهند می باشد.

از آثار تاریخی متعدد قرار گرفته در شهرستان اسکو می توان به زیارتگاه اسامه، سپسالار لشگر اسلام در قله سلطان داغی، آثار بجا مانده از روستای حیله ور، امام زاده اسکو، مسجد پایتخت ، مسجد جامع …. اشاره کرد.

همچنین دو منطقه نمونه گردشگری جزیره اسلامی و کندوان نیز در شهرستان اسکو قرار دارد.

کوه سهند و طبیعت آن

سهند پس از سبلان مهمترین و بزرگترین برجستگی آذربایجان و از معروفترین کوههای آتشفشانی خاموش ایران می باشد.

چین خوردگی های سهند از گروه آلپی دوران سوم زمین شناسی و سن مطلق گدازه های مختلف آن بین ۱۲ میلیون سال تا ۱۴۰ هزار سال را نشان می دهد. توده آتشفشانی سهند به صورت منفرد در مرکز آذربایجان واقع شده است و حدود ۷۵ کیلومتر طول دارد. مخروط آتشفشانی خاموش سهند از سه قله که در امتداد یکدیگر قرار گرفته اند تشکیل شده که بلند ترین نقطه آن جام داغی با ارتفاع ۳۷۲۲ کیلومتر می باشد. قوچ گلی ، بزداغی، و سلطلن داغی از قلل مرتفع سهند محسوب می شوند. دامنه سهند از ۲۵۰۰ متر به پایین پوشیده از مراتع طبیعی است که چراگاه های مناسبی برای دامداران ، ایلات و عشایر می باشد. دامان بهشت گونه این کوه های سر به فلک کشیده ، آکنده از مناظر کم نظیر طبیعی بوده و آب و هوایی مطبوع دارد. از این رو دامنه سهند از گذشته های دور یکی از مراکز و حوزه های استقرار بشر در دورانهای مختلف بوده است.

آب معدنی کندوان

این آب بصورت چشمه بوده و موقعیت دهانه چشمه به صورت کف دره ای و تک دهانه ای می باشد. وضعیت استفاده از آب چشمه به صورت انتقال آب از ۱۰۰ متری به وسیله لوله به یک مخزن سر پوشیده است که به وسیله شیرهای تعبیه شده در آن مورد استفاده قرار می گیرد.

مالکیت چشمه کندوان عمومی و متعلق به کل روستاییان است. جریان آب این چشمه دائمی و دبی آن یکسان است و فقط در فصول پر باران سال دارای تغییرات جزئی است، دبی آب چشمه کندوان ۰٫۵ لیتر در هر ثانیه می باشد. از ویژگی های خاص این آب ، تاثیر آن در دفع سنگ کلیه است و علت این امر اسیدی بودن آب معدنی کندوان است که ph آن در حدود ۶٫۸ % می باشد. بنابراین این چشمه به عنوان یکی از موثرترین منابع طبیعی در درمان بیماران می تواند مورد استفاده قرار گیرد. این نوع معالجه با آب معدنتی را در اصطلاح علمی کرونوتراپی می گویند.سالانه گروه کثیری از مردم نقاط مختلف استان و کشور در پی استفاده از خواص درمانی آب معدنی شفابخش و گوارای کندوان راهی این روستای تاریخی می شوند.

بقایای روستای تاریخی حیله ور

روستای حیله ور در شمال شهرستان اسکو و در ۲ کیلومتری شمال روستای کندوان واقع شده و بلندی آن از سطح دریا به ۲۱۱۱ متر می رسند. آثار معماری این دهکده در دامنه یکی از ارتفاعات شمال غربی مجموعه آتشفشانی سهند کنده شده و بنا به دلایل متعدد از اهمیت و موقعیت ویژه ای برخوردار بوده است. آب فراوان و استتار آثار معماری با محیط اطراف برای دور ماندن از چشم مهاجمان و دسترسی به منابع غذایی و علوفه کافی از دلایل انتخاب این محل توسط طراحان آن بوده است. از سوی دیگر روستای حیله ور در کنار رودخانه کندوان چایی قرار دارد که این رود از ارتفاعات جنوبی سلطان داغی سرچشمه گرفته و پس از مشروب ساختن اراضی کشاورزی روستای کندوان از جانب غربی حیله ور به سمت شمال جریان می یابد. در حد فاصل بستر این رودخانه تا دهکده چشمه آب شیرینی وجود داشته که اخیرا خشک شده . وجود این چشمه در گذشته سهم بسزایی در شکوفایی روستای حیله ور داشته است.

سابقه سکونت انسان در حیله ور دقیقا مشخص نشده است. وجود سفالینه های لعابدار مربوط به دوره های ایلخانی تا صفویه حکایت از آبادی حیله ور در ادوار یاد شده است. برخی معتقدند استقرار ساکنان حیله ور در کندوان موجب متروکه شدن این روستا گردیده است.

انواع بادها در منطقه کندوان

آق یل : (Agyel)

که از سوی جنوب یعنی از قبله می آید و نافع است.

شاهی یل : (Shahiyel)

که از سوی مغرب می آید و سرد است

داناقران : (Danageran)

که از سوی شرق می آید و سوزناک و سرد است

مه : (me)

که از سوی شمال می آید و گرم و مرطوب است و نافع

هنر فرشبافی در کندوان

ولید فرش دست باف در منطقه کندوان به صورت تک بافی است و موجب اشتغال مستقیم و غیر مستقیم است و تامین کننده بخشی از مخارج زندگی آنهاست و گاه مکمل فعالیت های کشاورزی و دامپروری است در قالب یک حرفه اصیل هنری.

در حال حاضر تعدد کارگاههای فرشبافی در کندوان به ۳۰ مورد می رسد و قریب به ۴۰ نفر بافنده مشغولند. اکثرا آنها ۴۰ ، ۵۰ تا ۷۰ (رج) می باشد. نقشه هایی که هنرمندان کندوان در بافت فرش بکار می برند غالبا نقشه بنام نوعین فر و فرشچیان است.

خانم های خانه دار کندوان نیز همراه با مردان در کنار دار قالی به یاری آنان می شتابند. دختران و پسران جوانی نیز در این کار استاد می باشند. جنس و نوع فرشهای بافته شده در کندوان مرغوب است و در قالب قالی ، قالیچه، کناره و پرده که ۲×۳ می باشد. تهیه مواد اولیه اعم از پشم، نخ از مرکز استان و تبریز صورت می گیرد. قالی بافان کندوان اغلب کرک و ابریشم مخلوط را استفاده می کنند. در بافتن یک فرش زمان و تعداد افراد دخالت دارد و گاه بافتن یک قالی ۷۰ رج ممکن است دو سال نیز طول بکشد. در حال حاضر تعدادی از قالیبافان کندوان از بیمه بازنشستگی استفاده میکنند.خرید و فروش کندوان توسط تاجران تبریزی است و از تیمچه ها و بازار فرش تبریز به کندوان شخصا مراجعه کرده خریداری می کنند.

اما در رابطه با عنصر سوم که صنایع دستی بود قالی بافی و ابریشم بافی است. در کندوان چند کارگاه کوچک قالیبافی وجود دارد که روزانه در هر کدام از آنها چندین کارگر مشغول کار هستند. کارگران اغلب جوانی هستند که در روستا زندگی می کنند. گلیم نیز گاه در کندوان توسط زنان و دختران بافته میشود.

ابریشم بافی کندوان عبارتست از بافتن دستمال و پارچه های ابریشمی که در منطقه به ابریشم اسکو یا کلافه مشهور است. همچنین شیرپزخانه نیز در این روستا  دایر شده که محصولات لبنیاتی روستا را تامین می کند و مازاد مایحتاج زندگی در شهرهای دیگر بویژه اسکو بفروش می رسد از جمله صادرات مردم کندوان پشم گوسفند، پنیر ، تشک، کندی ، زردالو، شال پشمی، قالی ، زیلو می باشد. و در عوض لوازم روزمره خود را تهیه می کنند.